G ü r c a n   B a n g e r

Eskişehir’de Fuar

Bir malın veya hizmetin üretimini ve pazarda varlığını sürdürebilmesi, satış değerleri ile, bir başka deyişle sürümü ile yakından ilişkilidir. Mal veya hizmet üreten ve pazarlayan firmalar, satış değerlerini artırmak ve ürünlerinin daha iyi tanınabilmesini sağlamak üzere değişik teknikler kullanmaktadırlar. Bunlar arasında çeşitli reklam, halkla ilişkiler, kişisel ve doğrudan satış teknikleri, postalama araçları, faks ve e-posta, Internet siteleri aracılığı ile tanıtım ve satış modelleri bilinmektedir.

Yeni bir yaklaşım

Uzun süre bir “satış geliştirme tekniği” olarak kabul edilen fuarların bir “iletişim tekniği” olarak kullanılmalarının tarihi pek eski değildir. Bu açıdan fuar kavramındaki bu değişim, gerçekte ticaret kavramındaki çağdaş değişimin farklı bir yansımasıdır. Ticaretteki çağdaş değişimi yakalamakta gecikmiş olan Eskişehir’in, fuar kavramını ve burada oluşan kavramsal değişimi yakalayamamış olması da pek şaşırtıcı değildir.

Bugüne kadar fuar adı altında yapılan dar kapsamlı etkinliklere halkın gösterdiği ilgi, kentte fuar türündeki etkinliklere olan özlemi göstermektedir. Eskişehir halkı, gösteri ve eğlence merkezlerine olan ihtiyacını ve özlemini fuara katılımı ile (izleyiciliği ile) ifade etmiştir. Bugüne kadar kötü düzenlemiş olmasına rağmen fuar adı altındaki etkinliklere olan ilgiden alınacak ders, yeni rekreasyon (dinlence ve eğlence) alanlarına olan ihtiyaçtır. Bu ihtiyaç konusunda girişimci ve yatırımcılara olduğu kadar yerel yönetimlere de işaret vermek isterim.

İlki ve ikincisi çok olumsuz mekânsal koşullarda yapılmış fuarlara olan ilginin böyle yorumlanmasının nedenleri nelerdir? Öncelikle; gıda maddeleri ile otomobillerin yan yana sergilendiği bu tür bir fuarın bir kimliği olmadığı ortadadır. Bu nedenle insanları fuarı izlemeye yönlendirenin, fuarın kimliği olduğu söylenemez. İkincisi; ne firmalar ne de izlyiciler açısından fuarın enternasyonal (hatta ulusal) olan hiçbir boyutu yoktur; bu nedenle insanların tanımadıkları ürün ve hizmetleri fuarda görmeyi beklemeleri düşünülemez. Ayrıca fuara katılan firmaların pek çoğunun çok daha iyi koşullarda kendi sunu ve gösteri mağazaları olduğu düşünülürse fuarda bu anlamda yeni bir şey olmadığı ortadadır.

Bugüne kadar bu kötü fuar görünümlü fuarları düzenleyenlerin bu konudaki savunmaları şöyledir: “Bunu yapmak, hiç yapmamaktan iyidir. Gide gide daha iyi fuarlara varacağız.” Eskişehir’de fuar düzenleyen kuruluşların, bir “fuarcı firma” bulup konuyu ona ihale etmekten başka bir katkısı var mıdır! Bu tür bir fuarı yapmak için kentin önemli ve ciddi bir meslek odası ve sivil toplum kuruluşu olmaya gerek yoktur. Bu tür düzenlemelerde söz konusu kuruluşun kurumsal isminin kullanılmasından başka bir katılımı da yoktur.

Eskişehir’de mal ve hizmet üretimi yapan firmaların pek çoğu, sıradan reklamcılık çağrı ve yaklaşımları dışında söz konusu fuarlara katılımları yönünde özendirilememiştir. Örneğin; eğer kentin sanayicileri, çok değişik kategorideki sınai ve ticari ürünlerden oluşan “hepsi bir arada” bir fuara katılmak istememişlerse, bu konuda onları haklı bulmak gerekir.

Fuarların katkıları

Belli bir kimliği olan ulusal ve uluslararası fuarların Eskişehir’de düzenli olarak oluşturulmasının yerel üretim ve ticarete katkı ve yararları aşağıda verilmiştir:

1. Ulusal ve uluslararası alıcıların Eskişehir’e yönlendirilmesi;
2. Kentteki satıcıların fuar nedeniyle satış değerlerini yükseltmeleri;
3. Başka kent ve ülkelerden temsilcilikler almanın ötesine geçerek yerel firmalar tarafından kent ve bölgede üretilen mal ve hizmetler için temsilcilikler verilmesi, bunun teşvik edilmesi ve özendirilmesi;
4. Temsilcilikleri bulunan firmaların güçlendirilmesi, daha büyük ölçekte iş yapmaları için teşvik edilmeleri;
5. Fuar nedeniyle yerel firmaların pazar konusunda bilgilenmeleri ve bu yönlü veri tabanlarının oluşması, alıcı ve satıcı veri bankalarının oluşması;
6. Fuarda sunulan mal ve hizmetlerin karşılaştırılmalar nedeniyle fiyat ve kalitelerinde olumlu değişimler sağlanması;
7. Yerel firmaların ulusal ve uluslararası rakipleri konusunda bilgi edinerek rekabet koşulları ve teknoloji kullanımları konularında iyileştirmeler sağlamaları;
8. Firmaların alıcılarla yüz yüze gelerek yeni tüketici tercihleri konularında bilgilenmeleri;
9. Eskişehir’in mal ve hizmet envanterinde yer alan ürünlerin satıcı ve tüketicilere tanıtılması, tüketici tercihlerinin yerel ürünler lehine yönlendirilmesi;
10. Yeni ürünlerin ve yeni firmaların pazarda tanıtılması, ürün / marka / firma imajlarının oluşmasına ve yerleşmesine katkı yapılması;
11. Yüksek nitelik sahibi ürünlerin tanıtılması konusunda sunular, konferanslar, seminerler yapılması;
12. Yerel firmaların fuarlara katılım konusunda bilgi ve görgülerinin artırılması;
13. Eskişehir’de yerleşik olarak bulunan / bulunacak fuar, kongre, turizm vb firma ve organizasyonların kurulması, var olanların gelişmesi; konuya ilişkin yeni girişim, yatırım ve istihdam alanlarının açılması;
14. Fuarlar nedeniyle oluşacak sosyal hareketlilikten ilgili konaklama gibi yan sektörlerde oluşacak hareketlilik ve olumlu ekonomik gelişmeler (örneğin turizm alanlarında da kullanılabilecek konaklama / ağırlama / ikram / eğlence alanlarında tesisleşme baskı ve eğilimlerinin artması);
15. Eskişehir’in tarihsel, kültürel ve doğal değerleri ile olanaklarının fuar vesilesi ile tanıtılması.

Eskişehir’de olumsuz mekân ve koşullarda yapılan fuar etkinliklerinin yukarıda sıraladığım profesyonel hedeflerin hangilerini gerçekleştirdiği kuşkuludur. Tabii ki hedefler, kısa sürede gerçekleşmeyebilir ama yapılanlar, ileriye yönelik olarak umut ve vizyon ışığı verebilmelidir.

Ne yapmalı?

Gerek bir fuarın oluşturulması gerekse yerel firmaların oluşan fuara katılmaları zaman ve maliyet olarak bazı kaynakların tüketilmesini gerektirir. Kıt kaynakların akılcı olarak kullanılabilmesi için (başta eğitim olmak üzere) yönlendirme ve bilgilendirmeye ihtiyaç vardır. Bu konudaki öncelikli görev, ticaret ve sanayi sektörlerinde görev yapan sivil toplum kuruluşlarına düşmektedir. Fuarlar konusunda firmalarımızın, KOBİ’lerimizin daha fazla yönlendirilme ve özendirilmeye ihtiyacı olduğu meydandadır.

Eskişehir’in yerel ticaret, sanayi ve potansiyel envanterinin değerlendirilmesi, hedef pazarlar için hangi mal ve hizmetlerin pazarlarda yer bulabileceğine ilişkin önemli veriler sağlayacaktır. Bu verilerin ışığında kamudan ve sivil toplum kuruluşlarından sağlanabilecek değişik teşvik ve desteklerle oluşturulacak fuarlar sayesinde önemli kazanımlar elde edilebilir.

Fuar türü seçimleri konusunda ETO, ESO gibi meslek odaları ve sektörel sivil toplum kuruluşları pazar oluşumları, tüketici tercihleri, muhtemel ihracat potansiyelleri konularında araştırma ve incelemelerle konuya ve yerel firmalara destek (ve yönlendirici) olmalıdırlar.

Ne tür fuar?

Fuarlar iki genel türe ayrılabilir. Birincisi; tüm sektörlerden mal ve hizmetlerin sergilendiği genel fuarlar, ikincisi; belli bir ürün veya sektörel mal-hizmet grubunun tanıtılıp sergilendiği uzmanlık (ihtisas) fuarlarıdır.

Genel ticaret fuarları, Eskişehir açısından başlamak için uygun olan fuar türlerinden birisidir. Bu tür fuarlarda genellikle her türlü tüketim, tarım ve sanayi malları sergilenmektedir. Özellikle bölgesel ve yerel olarak üretilen tüketim malları söz konusu olduğunda genel tüketici fuarları da kent ekonomisine katkıları açısından yararlı olabilir. Eskişehir sanayisinin özellikleri düşünüldüğünde sobacılık, mobilya, tarım makinaları, kimyasal maddeler, beyaz eşya yan sanayi, uçak ve havacılık vb gibi değişik sanayi dallarını kapsayan genel veya özel sanayi fuarları da göz önünde bulundurulmalıdır. Bu konuda Eskişehir ve yakın bölgesinde yapılabilir fuarlara yönelik olarak bir ürün ve hizmet araştırması yapılmalıdır. Sanırım üniversitelerimizin turizm, ticaret ve ekonomi ile ilgili bölümlerinde bu konularda çalışma (yüksek lisans, doktora, atölye çalışması) yapılabilir.

Bir kentin kimliği açısından bakıldığında; ayırt edici olabilen ve fark yaratan uzmanlık alanları önemlidir. Bu bağlamda Eskişehir kendi uzmanlık ve birikim alanlarına uygun uzmanlık (ihtisas) fuarlarını gündemine alabilir.

Ayrıca tümü Eskişehir’de üretilmeyen mal ve hizmetlerin bir araya getirildiği ve Eskişehir ismi ile tanınan fuarlar üzerinde düşünülmelidir. Örneğin turizm hizmetlerinin tanıtıldığı Frigya Fuarı, İç Anadolu Turizm Fuarı, üniversitelerimizin katkılarıyla eğitim, sağlık ve spor konulu fuarlar, kitap ve müzik fuarları, bilgisayar yazılımı veya eğitim / öğretim fuarları gibi değişik ve muhtemelen daha ilginç seçenekler üretilebilir. Örneğin; buluşçular (mucitler) ve geliştiriciler, fuarlardan ve onların yarattığı etki / ilgi alanından yoğun biçimde yararlanırlar; bu bağlamda yine üniversitelerimizin desteği ile Eskişehir Ulusal Buluşçuluk Fuarı gibi bir düzenleme, kentin alt yapısına uygun farklı bir seçenek olabilir. Yine öğrencilere yönelik olarak yapılacak üniversite tanıtım fuarları, şu ana kadar yapılanlardan çok daha fazla ulusal ve enternasyonal olacaktır.

Eskişehir, fuar türü konusunda kendi kimlik ve vizyon oluşturma sürecine uygun davranmalıdır. Eskişehir, farklı olan fuarı yaratmalıdır.