G ü r c a n   B a n g e r

Deprem ve Odunpazarı Evleri

Yapılaşma zemini

Elimdeki son yüzyılın sayısal değerlerine göre 1901, 1905, 1928, 1948, 1956, 1961 yıllarında 5 dolayında veya daha büyük depremler olmuştur. Geleneksel Odunpazarı Evleri’nin bu depremlere karşı direnmesinin muhtemel nedenlerinden birisi, bu semtteki zemin ile ilgili olmalı, diye düşünüyorum. Yapılaşmanın üzerine oturduğu zeminin özelliklerini teknik dokümanlardan da yararlanarak incelemek gerekir.

Geleneksel mimari

Zemin özellikleri dışında aklıma gelen faktörlerden birisi, Odunpazarı ev yapma tekniğini de içine alan geleneksel Anadolu mimarisi (geleneksel halk mimarisi) yaklaşımıdır. Acaba Odunpazarı Evleri’nin depremler karşısında direngenliğinin geleneksel mimari yaklaşımlarımız ile ilişkisi olabilir mi?

Doğrusu; bu konuda yeterli çalışma yapıldığını söylemek mümkün değil. Ama gerek 1766 İstanbul Depremi, gerekse 1688 İzmir Depremi sonrasındaki yazılı belgeler incelendiğinde; geleneksel tekniklere dayalı yapılaşma yöneliminin etkili olduğu anlaşılıyor. Daha sonraki depremlere ilişkin sonuçlara bakıldığında; ahşap iskelete dayalı geleneksel mimarinin depreme karşı dayanmakta başarılı olduğu görülüyor.

Eski ve yeni yaklaşımlar

Bugün betonarme ve benzeri yaklaşımlar kullanıldığından, ahşaba dayalı geleneksel mimarinin bazı özellikleri unutulmuş görünüyor. Anadolu-Türk mimarisi konusunda ciddi çalışmalar yapan uzmanlar, bu tarzdan alınabilecek önemli dersler olduğunu ifade etmekteler.

Tabii ki, geleneksel mimarinin üstün özelliklerinden söz etmek, bugün kullanılan çağdaş yaklaşımlardan vazgeçilmesi anlamına gelmez. Belki eski tarz ile yeni tarz arasında kaynaştırmalar yapılarak yeni ve dayanıklı yapı yaklaşımları üretilebilir.

Sonuçlar

Odunpazarı’nı da kapsayan geleneksel mimari tarzı ile ilgili bazı sonuçları dikkate sunmak istiyorum. Birincisi; geleneksel yapılar, çağdaş yapılara oranla depreme daha dayanıklıdırlar. İkincisi; bu dayanıklılığın nedeni, geleneksel yapıların deprem kuvvetleri karşısında (teknik deyimle görece daha iyi) “çalışabilir” olmasıdır. Üçüncüsü; uygun tekniklerle geleneksel ahşap mimarisi, depreme dayanıklı çok katlı yapılar üretmekte de kullanılabilir. Dördüncüsü; geleneksel yapı kültüründen edinebileceğimiz çok sayıda ders vardır ve bu konuda yeni çalışmalara fırsatlar yaratmamız gerekir.

Odunpazarı Evleri’ne yalnız kültürel zenginlik olarak bakmak, en ciddi yanılgıların başında gelir. Odunpazarı Evleri, deprem de dahil olmak üzere bir tümleşik yaşam biçimidir. Bölge insanımızın yüzyıllara dayanan geleneksel birikiminden öğreneceğimiz çok fazla deneyim vardır.

Bitirirken

Çıkaracağımız bir diğer önemli sonuç ise şudur: Eğer sizi deprem riski tedirgin ediyorsa, o zaman eski Odunpazarı Evleri’nden birisini edinip restore ederek ev veya işyeri olarak kullanmak için çok iyi bir nedeniniz var, demektir.