G ü r c a n   B a n g e r

Eskişehir’in Geleceğine Bakmak

Bu sorunların biraz dikkatlice gözden geçirilmesi, her sorunun sınırlı sayıda bazı temel taşlardan oluştuğunu gösterir. Pareto Kuralı adeta. Pek çok sorunda gözlenen temel taşların aynı olduğu da bir başka gözlemdir. Her sorun içinde, sadece söz konusu temel taşların sayı, diziliş ve oransal ağırlığı değişmektedir. Bir görünür sorunu oluşturan temel taşların her birine “kaynak sorun” adını verebiliriz. Bir kentin çevre kirliliği, yoğunlaşan trafik, kültürel aktivite eksikliği gibi görünür sorunlarını çözmenin yolu, bunları oluşturan kaynak sorunları çözmekten geçmektedir.

Yeni bir strateji gerekli

Bir kentin çok sayıda kaynak sorununun çözülmesi, büyük miktarda kaynak, araç ve etkinliğin örgütlenmesi ve hareketlendirilmesi anlamına gelir. Ve böylece bir kez daha iktisadın temel problemine dönmüş oluruz: Sınırsız ihtiyaçlar, kısıtlı kaynaklar... Eskişehir ekonomik yaşamı gibi kent ölçeğinde bir görünür sorunu çözmek için bir stratejiye olan ihtiyacımızın ana dayanağı da budur.

İç dinamikler sorunu

Eskişehir ekonomisinin dikkatli bir incelemesi, sektördeki temel sorununun iç ve yerel dinamiklerin eksikliği olduğunu göstermektedir. Merkezi yönetime bağlı bürokrasi, Eskişehir ekonomik yaşamını canlandırıcı, geliştirici yatırımlar ve diğer etkinlikler konusunda teşvik edici ve ikna anlamında girişken görünmemektedir. Adeta kent bürokrasisi, az sayıda özel örnekler dışında kendi kayıt-kuyut işleri içine sıkışmıştır. Kamu politika ve denetim tercihleri nedeniyle girişimciler (ve buna bağlı olarak sermaye) hızla kent dışına akarken bürokrasi, olağan kayıt-kuyut işleri arasında bu erozyona seyirci kalmaktadır. Özetle; varolan koşullarda, eksik olan iç dinamiğin devlet eliyle kent dışından sağlanması da pek olası gözükmemektedir. 5084 sayılı Teşvik Yasası ile Kalkınma Ajansı konularındaki bürokratik atalet, bunun bir örneği olmuştur.

Yatırımcı ve girişimci mi ithal edelim?

Ticari canlılığı üretmek üzere kente yerli veya yabancı girişimci ve yatırımcı ithali doğru karar mıdır? Bu sorunun cevabı, kaynak akışının yönü ile çok yakından ilgilidir. Bir ticari işletme, doğal olarak bir istihdam kaynağı yaratır. Bu nedenle Eskişehir'e dışarıdan gelen her işletme, istihdama olumlu katkılar yapacaktır. Fakat asıl olan, bu işletmenin ürettiği artı değer ve bu üretimi değerlendirme biçimidir. Artı değeri Eskişehir'e yatırmayı tercih etmeyen her işletme, kentten dışarı sermaye akıtıyor demektir. Yakın zamanlarda kent merkezinde örneklerini gördüğümüz ulusal ölçekli perakendeci büyük market mağazaların yaptığı da budur: Yerel kaynağı Eskişehir dışına aktarmak...

Kendiyle yetinme hastalığı

Eskişehir ticaretinin zayıf halkası, içe kapalılık ve kendiyle yetinme vizyonudur. Bu modelde ticaretin pazarı, Eskişehir ili ile sınırlıdır. Ulusal veya uluslararası pazarlardan sağlanan mal ve hizmetler il içinde pazarlanmakta ve tüketilmektedir. Giren mal ve hizmet ile yerel hammadde ve yerel işçiliğin katma değer üreterek il dışına pazarlanması (az sayıdaki örnekleri saymazsak) yaygın değildir. Söz konusu kendiyle yetinme bakışını katma değer üretme, dışa dönüklük ve dış pazara açılma vizyonu ile değiştirmek gerekmektedir. Burada dışa dönme kavramı ile ifade edilmek istenen, ulusal ve uluslararası sermaye veya yatırım ithali değildir. Amaç, Eskişehir dışına katma değerli mal ve hizmet pazarlayarak kente kaynak akışı ve sürekliliği sağlamak; bu yolla sağlanan öz sermayeyi kentte yeni yatırımlara dönüştürmektir.

Özetle; Eskişehir'de ticaret yapan kişi ve kuruluşlar, hedef müşteri olarak birbirlerini değil, ulusal ve uluslararası pazarları gören bir vizyona terfi etmek zorundadırlar.