G ü r c a n   B a n g e r

Geleneksel Türk Evi

İş, sadece yol boyunca dizilmiş sıra sıra beton yapılarla bitmiyor. Binaların dışı ve içi de birer hapishane adeta. İster istemez geleneksel Türk evi aklıma düşüyor.

Genellikle her biri halk yapı sanatının güzel bir örneği olan geleneksel Türk evi, öncelikle yaşama, çevre koşullarına ve doğaya uygunluk ölçütlerini yerine getiriyor. Yapıcılar iklime, çevreye ve sosyal yaşama uygunluğu büyük bir duyarlılıkla dikkate almışlar.

Diğer yandan geleneksel ev, gerçekçidir. Konut fiyatlarının tepe yaptığı şu günler dikkate alındığında, elde olanlarla kullanıcı isteklerini mükemmel karşıladıkları görülür. Bu açıdan geleneksel evin akılcı çözüm olduğunu da söyleyebiliriz.

Eğitim yaşamımda aldığım en iyi derslerden birisi olan Temel Tasarım dersinde öğretmenlerimiz daima bir yapının iç fonksiyonunun (amacının) biçime yansıması gerektiğini söylerlerdi. Bu görüşü düstur edinmişimdir. Bu anlayışı, Türk evinde de görmek mümkündür.

Geleneksel Türk evinde tasarım içten dışa doğrudur. Bir başka deyişle kullanım amacı doğrudan evin biçimine yansır. Yüksek okul, üniversite eğitimi görmemiş yapı ustalarının tasarımın bu çok önemli ilkesini yakalamış olmaları ne ilginç, değil mi! İçinin güzelliği dışına vurmuş, derler. Bence Türk evinin güzelliklerinin başında bu ruh geliyor.

Yapının fonksiyonu ile biçimi arasında akılcı bir uyum olunca, ister istemez iç fonksiyon ile dış fonksiyon, iç biçim ile dış biçim de uyuşuyor.

Bir geleneksel Türk evinde (örneğin Odunpazarı Evleri’nin birinde veya Sivrihisar’ın o güzelim konaklarından birinde) yaşamış olanlar bilirler. Türk evi, tasarruflu olmanın başladığı yerdir. Çoktandır unuttuğumuz tutumluluk, Türk evinin doğasında vardır. O evde ne gereksiz mekânlar yaratılır ne de anlamsız yapısal fanteziler uygulanır. Geleneksel Türk evi, anlam ve tutum demektir.

Geleneksel Türk evi, kullanımda kolaylık üzerine kurgulanmıştır. Safranbolu’da, Beypazarı’nda, Osmaneli’de gözleyebileceğiniz bu yapısal özelliği (bilmiyorsanız) yakınımızda Odunpazarı Evlerinde bulmanızı öğütlerim. Türk Evi, ne Lilliput cücelerinin ne de Sihirli Fasulye devlerinin kullanımı içindir. Türk evi, Anadolu insanının yaşamını kolaylaştırmak için ona yuva olarak yapılmıştır. Bu nedenle, geleneksel evin ölçüleri, Anadolu insanının ölçüleridir.

Geleneksel Türk evinin farklılıklarını yaratan unsurlardan birisi iklimdir. Bu nedenle kuzeyden güneye, doğudan batıya Türk evi, iklime uygunluk gösterir. İklimsel farkların, Anadolu yapı ustalarına yansılarını, geleceğe inatla direnen o yapılarda okumak ne eğlencelidir! Çevrede ne varsa Türk evinde de o vardır. Bu nedenle Türk evi çevrede bulunan yapı malzemesinin bir devamıdır. Türk evi, doğaya uyumludur; doğayı sever.

Sanırım, geleneksel Türk evi üzerine daha fazla düşünmemiz gerekiyor. Bugünkü mimariyi geliştirirken hatırlamamız da bir zorunluluk…