G ü r c a n   B a n g e r

Bakkallar Nereye?

Bakkal olarak isimlendirdiğimiz geleneksel perakendeci sektörün yerini büyük alışveriş merkezlerinin almasını, yaşamın olağan bir gelişimi olarak kabul edenler bulunabilir. Ama konuya bir de sosyal açıdan bakalım. Bu sektörde dolaylı katılanlarla birlikte toplam istihdamın yüzde 39’u bulunuyor. Dolayısıyla kapanan her bakkal, istihdamın olumsuz etkilenmesine neden oluyor. Başka ülkelerde de yaşanan “kahraman bakkal süpermarkete karşı” süreci, ülkemizde çok daha yüksek hızda yaşandığından, olumsuz sonuçlarının bir “şok kriz” halinde görülmesi ihtimali daha yüksek. Bu tehlikenin, gelenekselden modern alışveriş sürecine henüz geçmekte olan (ne yazık ki yerli zincir mağaza modeline dönüşememiş) Eskişehir için çok daha ciddi olduğunu belirtmek isterim.

1999 yılında bakkalların kendi alanlarına giren mallardaki payı yüzde 65 dolayında idi. Beş yıl içinde bu oran, yüzde 17 azalarak yüzde 48’e düştü. Bu süreçte bakkallardan biraz farklı bir konumu olan bayiler ve kuruyemişçiler durumlarını korumayı becerdiler. Bayi ve kuruyemişçilerin yer aldığı perakende sektöründe işletmelerin varlıklarını sürdürme olasılıkları yeni dönemde de mümkün görünüyor. Hizmet kalitesi anlayışlarında ve işletme düzenlemelerinde yeni yaklaşımlarla pozisyon ilerlemesi sağlayabilirler.

Tüketim harcamaları yapısı konusunda yapılan çalışmalar ve halkın tüketme alışkanlıklarının değişimi gözönüne alındığında; önümüzdeki 10 yıl içinde tüketim harcamalarının iki kattan daha fazla bir artış göstereceği öngörülüyor. Örneğin Eskişehir’de yeni alışveriş merkezleri çalışmalarının hızla sürdürülüyor olması, bu tespitin başka şirketler ve kuruluşlar tarafından da yapıldığını doğrulamakta.

Halkın artan tüketim eğilimlerinin yerli yatırımcılar yanında, yabancı sermayenin de ilgisini çekmesi beklenen bir gelişme. Hele ki, market yatırım ve işletme giderlerinin, pek çok sektöre göre daha düşük düşük olduğu ve buna karşılık sektörün yüksek kârlılığı dikkate alınırsa, geleceğin görünümünü kestirmek pek zor olmaz. Özetle; önümüzdeki 5-10 yıl içinde, geleneksel perakendeciliğin (bakkalların) geleceği pek parlak görünmüyor. Bu sektörde (şu an hayal etmesi bile zor olan) farklılığı yaratabilenler ayakta kalacak, diğerleri bir daha açmamak üzere kepenk indirmeye devam edeceklerdir.

Bakkallar bir yana, pek çok bakkaliye ürünü ara dağıtıcısının da sonu bakkallardan farklı olmayacak. Ama “ölen ölür, kalan sağlar bizimdir” diyemeyiz. Geleneksel perakende sektörünü temsil eden meslek odaları, bu ve benzeri konularda üyelerinin önünü açan çalışmalar yapmak zorundalar. Üyelerin ataleti, Oda’ların bu konuya el atmamaları için bahane olamaz.

Gerek devlet gerekse meslek odaları, küçük esnaf ve perakendeci tüccarın birlikte hareket edebilmeleri için yeni politika ve yaklaşımlar üretmelidir. Bu, devletin sosyal ruhu gereğidir. Üyeleri iflas etmiş bir meslek odası olsa ne olur, olmasa ne olur! İşsizlik baskısı ile dükkanını kapatmak zorunda kalmış bir vatandaştan hangi vergi, hangi prim veya aidat borcu tahsil edilebilecektir!

Bakkaliye sektöründe yer alan esnaf ve küçük tüccarın firmasında gerekli dönüşümü sağlaması, ürün farklılaşmasına gidebilmesi, yeni bir müşteri memnuniyeti anlayışına terfi edebilmesi için desteğe ihtiyacı var. Benden hatırlatması...