G ü r c a n   B a n g e r

El Sanatları

Eskişehir’in el sanatına uygun kaynaklarının başında lületaşı gelir. Çok eski tarihlerden beri bu bölgede lületaşının işlendiği bilinmektedir. Bu geleneksel tarih ve özelliklerine rağmen lületaşı, pozisyon kaybeden ürünlerimizden biridir. Eskişehir’e özgü bu değerli madeni şu an hak ettiği noktaya ulaştırabildiğimizi söyleyemeyiz. Lületaşı işleme ustalarının azaldığı ve yenilerinin yetişmesinde sıkıntı olduğu da dikkate alınırsa, özel önlemler almak gereği ortaya çıkar. Lületaşı konusunda gayretli olan kişi ve kuruluşlar olduğunu biliyorum ama daha fazlasını yapmamız gerektiğine de kuşku yok.

Eskişehir’in giderek göz önünden çekilen el sanatlarından bir diğeri, ahşap işçiliği ve oymacılığıdır. Sanki bu el sanatı da zamana direnme konusunda yerel mobilya sektörüyle aynı ortak sıkıntıları paylaşmaktadır. Bölgemizde bol miktarda bulunan Frig kaya anıtlarını incelediğimizde, bunlardaki işlemelerin aslında ahşap işlemeciliği yaklaşımıyla yapılmış olduğunu görürüz. Bazı Frig dönemi tümülüslerden çıkan ahşap eşyanın incelenmesi, ahşap işçiliğinin Eskişehir tarihinin derinliklerinde de var olduğunu gösterir.

Eskişehir bölgesinin önemli bir diğer el sanatı, dokumacılıktır. Kayakent, Han, Kırka, Beyyayla gibi yörelerimizde kilim dokumacılığının değişik türleri vardır. Ama ne yazık ki, bu el sanatının da fazla tanındığını ve değişik ölçeklerde tanıtıldığını söyleyemeyiz. Ancak halkbilim değerleri konusunda yapılmış bazı çalışmalar içinde kalmıştır. Ulusal fuar ve sergilerde yapılan tanıtımlar ise yetersizdir.

Alpu’da gümüş işçiliği, Sivrihisar altın işlemeciliği giderek daha az ilgi görmekte; bu değerli el sanatları artık yörede yaşayanlar tarafından bile daha az bilinmektedir. Buna benzer bir diğer örnek de Dağküplü Köyü’ndeki bez dokumacılığıdır. Çok özel bir değere sahip bu el işçiliğinin de özel ilgiye ihtiyacı vardır.

El sanatlarının yaşatılması kapsamında olmak üzere belediyeler, Milli Eğitim Müdürlüğü ile İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’ne bağlı birimler değişik düzeylerde kurslar açmaktadırlar. Ne yazık ki; bazı el sanatları için usta öğretici bulmak da zorlaşmaktadır. Kentleşmenin olumsuz etkileri ve sosyal göçün yarattığı gelenekten kopma eğilimleriyle birlikte el sanatları unutulmaya ve terk edilmeye yüz tutmuştur. Bu nedenle el sanatlarının yeniden canlandırılması ve yaşatılması için kapsamlı bir programa ihtiyaç vardır. Bu ihtiyacı artık tanıdıklar arasında yapılan şikayet ve dertlenme konuşmalarından çıkarıp finans ve insan kaynakları olan, gerekli mekânlara sahip bir fiili program haline dönüştürmeliyiz.

Bugün el sanatlarının birincil sorunu, bu alanda emek veren kişilerin yaşamlarını kazanma konusudur. İnsanlar, ürünleri karşılığında para kazanmak istemektedirler. Zor ekonomik koşullarda yaşarken maddi getiri elde edemedikleri zaman el sanatını bırakıp başka işlere yönelmektedirler. Bu nedenle el sanatı ile iştigal eden insanları para kazanır hale getirmek zorundayız.

Ekonomik getiri sorununu çözmenin yollarından bir tanesi; Beypazarı, Safranbolu ve Cumalıkızık’ta görülen yerel pazarlama tekniklerini kullanmaktır. Ama bu da yeterli değildir. Bu değerli ürünlerin yurt dışında satılır hale gelmesi gerekir. Bu amaçla yurt dışı ticaret ve el sanatları fuarları hedeflenmelidir.

Yurt dışı etkinlikleri için (örneğin çok ortaklı) bir “El Sanatları Dış Ticaret Şirketi'nin” uygun olacağını düşünüyorum. Böyle bir şirketin kurulması ve el emeğini değerlendirmesi için üniversitelerimiz ve meslek odalarımızın bir araya gelmesinde ve bir firma ve çalışma modeli oluşturmasında yarar vardır.