G ü r c a n   B a n g e r

Eskişehir’de Tarih-Kültür Turizmi ve Frigya Vadileri Üzerine Düşünceler

Bugüne kadar gerekli bilincin oluş(turul)up yeterince değerlendirilemediğini düşündüğümüz bölgesel tarihi ve kültürel potansiyel içinde Eskişehir ilçeleriyle birlikte önemli bir merkez oluşturmaktadır. Eskişehir’in arkeolojik ve kültürel mirası, Eski Çağlar’dan başlayıp Hitit, Frig, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı uygarlıkları ile sürüp Türkiye Cumhuriyeti’ne uzanmaktadır. Bunlar arasında çok büyük bölümü Eskişehir’in Han ve Seyitgazi ilçeleri sınırları arasında kalan ve Friglerin yaşadığı topraklar olan Frigya Vadileri’nin özel bir önemi vardır. Bu bağlamda Frigya Vadileri’nin değişik jeolojik, jeomorfolojik ve biyolojik fauna, flora ve peyzaj özelliklerini de dikkate alarak “tarihi ve doğal ulusal park” yapılması çalışmalarının acilen tamamlanması, bölgenin gelişimi açısından değerli bir adım olacaktır. (Ülkemizde milli park ilan edilen bölgelerdeki bilinen bazı ciddi sorunların Frigya’da da yaşanmaması için bazı önlemlerin alınması gerekir. Bu sorun yumağının bilinen örnekleri arasında olan Başkomutan Tarihi Milli Parkı’nın durumunu hatırlatmak isterim.)

Diğer yandan Frigya Vadileri konusunu bir proje olarak ele aldığımızda; bölgesel turistik değerleri kapsamlı bir yerel ulusal envanter olarak değerlendirmeliyiz. Bir simge olarak Frigya Vadileri Projesi (FVP); Midas Kenti’nden Pessinus’a, Sivrihisar’dan Han ve Seyitgazi’ye, Seyit Battal Gazi Külliyesi’nden Kurşunlu Camii’ne, Yunus Emre’den Nasreddin Hoca’ya, termal tıp turizminden uluslararası kongre ve festival organizasyonlarına genişleyen bir doğal, tarihi, kültürel ve turistik zenginlikler demeti sunmalıdır.

Turizm için iş fikirleri

Eskişehir’de tarih-kültür turizmi ve Frigya Vadileri üzerine düşünmeye öncelikle bu konuda bir örgütsel bilinç oluşturma anlayışıyla yaklaşmalıyız. Eskişehir, yerel finans ve insan kaynaklarına sahiptir. Bu kaynakların bir örgütlenmeye dönüşmesi ve bu örgütlenme aracılığı ile iş fikirlerinin üretilmesine ihtiyaç vardır.

Örgütlenme

2.1.1. Öncelikle (sivil kuruluşları kaçınılmaz biçimde içermek üzere) bir Eskişehir Tanıtım Konseyi (ETK) kurulmalıdır. Kuruluş, merkezi yönetim öğelerini de içermekle birlikte esas olarak sivil işbirliği ve dayanışma ruhu üzerine temellendirilmelidir.

2.1.2. Eskişehir’de ticaret konularında çalışmalar yapmak üzere üniversiteler, Ticaret Odası ve esnaf odaları katılımıyla bir «ticaret enstitüsü» kurulmalıdır. Frigya Vadileri Projesi, bu enstitünün ilk çalışmaları arasında yer almalıdır. Bu konuda tarih, kültür, turizm ve ticaret açılarından profesyonel çalışmalar yapılmalı; doktora ve yüksek lisans tezleri üretilmelidir.

2.1.3. Başta Frigya Vadileri olmak üzere bölgenin tarihi ve kültürel envanterini tanıtan bir İnternet sitesi hazırlanmalıdır. Bu site Türkçe yanında İngilizce, Almanca, Fransızca vb gibi diğer önemli dünya dillerinde yayın yapmalıdır. Bu siteye e-posta yoluyla gelen soru, öneri ve yaklaşımlar ETK kapsamında kurulmuş örgütlenme aracılığı ile değerlendirilmelidir. Diğer yandan Eskişehir’de var olan İnternet portallarının Frigya Vadileri’nin tanıtımına yönelmeleri özendirilmelidir.

2.1.4. Her yıl veya biennial (iki yıllık) olmak üzere bir Frigya Vadileri Festivali (FVF) düzenlenmelidir. Bu festival kapsamında tarihi yörelerde konser ve tiyatro benzeri etkinlikler gerçekleştirilmelidir. Bu çalışmaların bölgenin tarihi ve kültürel özünü ön plana almasına özen gösterilmelidir. Tarih-kültür turizminin hâlen yapılmakta olan Eskişehir Festivali ile bağdaştırılmasının olanakları araştırılmalıdır. Festival dönemlerinde bazı etkinlikler Frigya Vadileri, Seyit Battal Gazi Külliyesi, Pessinus gibi yer ve yörelerde yapılabilir.

2.1.5. Her düzeydeki eğitim/öğretim kurumlarında tarih-kültür kol ve kulüplerinin oluşturulması sağlanmalı; bu toplulukların eşgüdümlü çalışması hedeflenmelidir.

2.1.6. Bölge sorun ve konularının görüşülüp tartışıldığı ve Eskişehir’in sivil güç birliği (ESG) meclisi olan Eskişehir Konseyi oluşturulmalıdır. Bu meclis, Eskişehir Ticaret Odası veya Eskişehir Sanayi Odası gibi kitlesel toplantı yönünden mekânsal olanakları yeterli örgütler aracılığı ile desteklenebilir.

2.1.7. Sivil örgütlenmenin daha etkin kullanılabilmesi için örgüt / yönetişim / toplu etkinlik konularında yerel örgütlerin üyeleri ile gönüllülere yönelik (gereğinde uygulamalı) eğitimler düzenlenmelidir.

2.1.8. Yerel siyasi parti örgütleri ile etki alanı bölge dışına erişebilen yerel örgütlerin konu hakkında bilgilenmeleri sağlanmalı; yerel tarih-turizm potansiyelinin değerlendirilebilmesi yönünde duyarlı olmaları özendirilmelidir.

2.1.9. Sanayi Odası ve Ticaret Odası gibi iş alanında etkin kuruluşların bir araya gelmesi sağlanarak bir İş Geliştirme Merkezi oluşturulmalıdır. Bu merkez yapısında Frigya Vadileri Projesi için yurt içinde ve dışında yatırım / iş / finans olanakları aranmalıdır.

2.1.10. Bir Frigya Vadileri Projesi söylemi dillerde dolaşmakla birlikte henüz ortada somut bir proje hazırlığı yoktur. Bu projeyi hazırlamak üzere ETK kapsamında bir proje merkezi kurulabilir.

2.1.11. Bölgede çalışma yapan yerel tarih, kültür ve turizm örgütlerinin envanteri düzenlenmeli; bunların bir araya gelerek ortak çalışmalar yapmaları sağlanmalıdır.

2.1.12. Bölgede tarih-kültür turizmi potansiyelinin değerlendirilmesi konusunda yerel yönetimlerin katkıları araştırılmalı ve yerel yöntemlerin de projelerin içinde yer alması sağlanmalıdır.

Merkezi çalışmalar

2.2.1. Frigya Vadileri’nin ulusal park yapılması çalışmaları hızlandırılmalıdır. Bunu gerçekleştirmek üzere girişim grupları hazırlanmalı ve değişik düzeylerde çalışmalar yapılmalıdır.

2.2.2. Definecilik yaparak tarihsel değerlere zarar verenlerin önlenmesi konusunda güvenlik kuvvetlerini de içine alan ortak çalışmalar yapılmalıdır.

2.2.3. Bölgenin değerlendirilmesine yönelik olarak devlet olanakları araştırılmalı; bu kuruluşlar bölgeyi değerlendirmek üzere merkezi yönetim öğeleri teşvik edilmelidir.

2.2.4. Önümüzdeki yıllardan birisi, Frigya Vadileri Yılı veya Eskişehir Tanıtım Yılı olarak belirlenebilir. Bu yılda yoğunlaştırılmış çalışmalar yapılabilir.

2.2.5. Yine önümüzdeki yıllardan birisi Eskişehir Atılım Yılı olarak belirlenebilir ve bu kampanya yılında başta girişimciler ve iş adamları olmak üzere Eskişehir halkı bir sinerji üretmek üzere hareketlendirilebilir.

Projeler

2.3.1. Frigya Vadileri Projesi hazırlanmalıdır. Frigya Vadileri Projesi kapsamında yer alan diğer yatırım ve girişim konuları tespit edilmeli; bu konuda geliştirici çalışmalar yapılmalıdır.

2.3.2. Eskişehir’e özgü turistik rota planlaması yapılmalıdır.

2.3.3. Rota planına uygun olarak konaklama planlaması yapılmalıdır.

2.3.4. Bölgenin tarihi ve kültürel yapısının turistik olarak değerlendirilebilmesi için (en az) 4000-6000 yatak kapasitesine ihtiyaç vardır. Bu yatak kapasitesi, 3-4-5 yıldızlı oteller yanında “fistolu perdeleri olan” kaliteli küçük oteller aracılığı ile de gerçekleştirilebilir. Bu bağlamda; Eskişehir girişimcilerinin bilgilenmesi ve özendirilmesi sağlanmalıdır. Otel yatırımları için merkezi yönetim düzeyinde ilişkiye geçilmelidir.

2.3.5. Tarih-kültür turizminin termal turizm ile birleştirilme olanakları araştırılmalıdır.

2.3.6. Eskişehir üniversiteleri nedeni ile bir bilim ve eğitim merkezi konumundadır. Bu nedenle bölgede tarih-kültür turizminin kongre turizmi ile birleştirilme olanakları araştırılmalıdır.

2.3.7. Lületaşından eşya üretiminin Frigya Vadileri kültürel simgelerini de içine alacak biçimde zenginleştirilmesi sağlanmalıdır.

2.3.8. Frigya Vadileri’ni tanıtıcı (akılda bırakıcı) ikon, resim, biblo türünde anı niteliğine sahip hediyelik eşyaların üretilip pazarlanma olanakları araştırılmalıdır. Frigya Vadileri’ni konu alan kitap / biblo vb öğeler içeren hediyelik paketler oluşturulmalıdır.

2.3.9. İlçelerde yerel olarak yatırım yapabilecek girişimci bulunması konusunda çalışmalar yapılmalı; bunlar, tarih-kültür turizmine (ve bağlı alanlara) yatırım yaparak getiri elde edebilecekleri konusunda bilgilendirilmelidir.

Eğitim çalışmaları

2.4.1. Tarih ve kültür değerlerinin Eskişehir halkına tanıtılmasına yönelik çalışmalar yapılmalı; bu yönlü eğitimler düzenlenmelidir.

2.4.2. Okullarda uygulanan ders programlarında Eskişehir’in tarih-kültür-turizm zenginliklerinin daha iyi tanıtılması konusunda çalışmalar yapılmalıdır.

Basın – yayın ve tanıtım

2.5.1. Eskişehir ve Frigya Vadileri için tanıtım kılavuzu hazırlanmalıdır. Bu konularda CD, VCD ve DVD çalışmaları yapılmalıdır.

2.5.2. Frigya Vadileri konusunda yapılan çalışmalar sergi vb etkinlikler yoluyla duyurulmalıdır.

2.5.3. Eskişehir ve Frigya Vadileri çalışmaları konusunda ulusal ve uluslararası medyanın bilgilenmesi sağlanmalıdır.

2.5.4. Frigya Vadileri’nin yurt içinde ve dışında duyurulması için çalışmalar yapılmalıdır. Bu çalışmalarda uluslararası tur organizatörleri, konsolosluklar vb kuruluşlar ile sivil örgütler hedeflenmelidir.

2.5.5. Frigya Vadileri çalışmaları diğer yerel olanaklarla birlikte tanıtılmalıdır. Tanıtım çalışmaları bölgesel mutfak, giysi geleneği, yerel sanatlar türünde öğeleri de içermelidir.

2.5.6. Yerel girişimci ve iş adamlarına yönelik olarak kültür / turizm alanında iş olanaklarının tanıtımına yönelik seminer ve atölye çalışmaları düzenlenmelidir. Bu bağlamda; bu kesimlere yönelik olarak yetkin rehberlerin eşliğinde tarih-kültür merkezlerini içine alan tanıtım gezileri düzenlenmelidir.

2.5.7. Eskişehir’e ziyarete gelen büyükelçi, bakan vb türdeki yabancı konukların Frigya Vadileri hakkında bilgilenmesi sağlanmalıdır.

2.5.8. Frigya Vadileri’ne yönelik olarak logo / amblem çalışmaları yapılmalı; bunların üretilmesine yönelik olarak yarışmalar düzenlenmelidir. Söz konusu tanıtım materyalinin yerel basın tarafından kullanılması; böylece Frigya Vadileri fikrinin simgeleşmesi sağlanmalıdır.

Bilimsel çalışmalar

2.6.1. Üniversitelerde Frigya Vadileri konularında bitirme ödevi, yüksek lisans ve doktora tezi yapılması özendirilmeli ve desteklenmelidir. Bu konularda çalışma yapanlara burs olanakları sağlanmalıdır.

2.6.2. Konuya ilişkin çalışmalar yarışmalar aracılığı ile değerlendirilmeli ve ödüllendirilmelidir.

2.6.3. Eskişehir bölgesine özgü kültürel ve yerel değerler kongresi yapılmalıdır. Bu kongreye sergiler ve sunular eşlik edebilir.

2.6.4. Frigya Vadileri Projesi kapsamında üniversite öğrencileri arasında iş fikri yarışmaları düzenlenebilir.

2.6.5. Eskişehir (ve dolayısıyla Frigya Vadileri) tarih / kültür / turizm kavramının oluşturulması konusunda bilimsel çalışmalar yapılmalıdır.

2.6.6. Eğitim / öğretim birimlerinin güzel sanatlar konusunda çalışan üyeleri tarafından Frigya Vadileri kültürel mirasının reprodüksiyonlarının üretilmesi sağlanmalıdır.

Sonuç

Tarih-kültür turizmi, “dış pazarlara açılmak, oralardaki ihtiyaçları yerel kaynaklarla sağlayarak mal ve hizmet ihraç etmek, kente kaynak aktarmak, aktarılan kaynak fazlasını kentte yatırıma dönüştürmek” biçiminde özetlediğimiz, Eskişehir’in yeni ticaret vizyonuna son derece uygun bir alandır. Bu alanı doğru biçimde değerlendirme görevi yine bu bölgenin insanına düşmektedir.