G ü r c a n   B a n g e r

Eskişehir'de Ticaret Nereye? (2)

Dün (2004-2007 döneminde Eskişehir Ticaret Odası (ETO) verileri ile) nüfus olarak Eskişehir dışında başka illere kayıtlı ama Eskişehir’de şahıs firması kuran kişilerin bölgesel dağılımını inceleyerek, şehrin değişen nüfus ve ticaret yapıları üzerine kısa yorumlar yapmıştım. Bilindiği gibi; şahıs firmaları, tek kişinin sahipliğinde olan ve genelde küçük - orta ölçekte iş yapan ekonomik işletmelerdir. Hiç kuşkusuz; aynı yapıya limited ve anonim şirket ortaklarının nüfusa kayıtlı oldukları yerler açısından bakmanın vereceği ipuçları da vardır.

İlginç bir gözlem, Eskişehir’de 2006-2007 döneminde kurulan toplam şahıs firması 2004-2005 dönemine oranla yüzde 36 artmasına karşın; aynı dönemde şirket ortağı kişilerin sayısının ancak yüzde 9 artmış olmasıdır. Diğer yandan; Eskişehir’de 2004-2005 döneminde kurulan şirketlerin ortaklarının yüzde 55’i Eskişehir nüfusuna kayıtlıdır. 2006-2007 döneminde ise bu oran fazlaca değişmeyerek yüzde 54 dolayında kalmıştır. Özetlersek; Eskişehir’de şirket kuranların yaklaşık yüzde 45’i başka illerin nüfusuna kayıtlı kişilerdir.

2004-2005 dönemini incelediğimizde; Eskişehir’de kurulan şirketlerin ortaklarının nüfusa kayıtlı oldukları iller içinde (yüzde 55 ile Eskişehir’i takiben) yüzde 7 ile Afyonkarahisar ilk sırayı almaktadır. Yaklaşık oranlarla yüzde 3 ile Bilecik, yüzde 3 ile Ankara, yüzde 3 ile Konya, yüzde 3 ile İstanbul ve yüzde 2 ile Kayseri izlemektedir. Listenin sonraki sıralarında yüzde 1-2 aralığında olmak üzere Bursa, Trabzon, Niğde, Bursa ve Kütahya yer almaktadır. Bu tablodan anlaşılan, bu oranların bazıları ekonomik göçü ifade etmekle birlikte, İstanbul gibi illerin nüfusuna kayıtlı olan bazı kişilerin Eskişehir’de şirket kurduklarıdır.

Konuya bir de 2006-2007 dönemi açısından bakalım. Bu dönemde yeni şirket kuranların Eskişehir nüfusuna kayıtlı olanlarının oranı yüzde 54’tür. Geriye kalan yüzde 46’nın önemli bir bölümü şöyle oluşmaktadır. Yeni şirket kuranların yüzde 6’sı Afyonkarahisar nüfusuna kayıtlıdır. Bu vilayeti yüzde 4 ile Bilecik, yüzde 3 ile Konya, yüzde 3 ile İstanbul, yüzde 3 ile Ankara, yüzde 2 ile Bursa ve yüzde 2 ile Erzurum izlemektedir. Bu listeye göre Eskişehir’in sosyal ve ekonomik olarak Afyonkarahisar, Bilecik, Konya ve Erzurum’dan göç aldığı yorumunu yaparken; İstanbul, Ankara ve Bursa’da ikamet eden kişilerin Eskişehir’de şirket kurdukları öngörüsünde bulunabiliriz. Saydığım bu illeri yüzde 1-2 aralığında olmak üzere Kütahya ile Kayseri’nin izlediğini söyleyebilirim.

Bir ilginç gözlemimi daha ifade etmek isterim. Bugün ETO’na kayıtlı 10 bine yakın faal şahıs firması ve şirket bulunmaktadır. 2004-2007 döneminde kurulan firma ve şirket sayısı bu değerin yaklaşık yüzde 85’idir. Bir başka deyişle ETO’na kayıtlı firmaların (çok kabaca bir öngörü ile) yüzde 85’i son dört yıl içinde kurulmuştur, denebilir.

Bu tespitten araştırılması gereken birkaç ihtimal çıkarabiliriz. Birincisi; son yıllarda Eskişehir’de yaşanan değişim ile birlikte açılan işletme sayısı, önceki yıllara oranla hızlı artmaktadır. İkincisi; esnaf ve sanatkâr işletmeleri bir yana; ETO’na bağlı tacir kesimi işletmelerinin yaşı çok gençtir. Üçüncüsü; işletmelerimiz fazlaca yaşlanmadan kapanmak zorunda kalmaktadır.

Az önce ifade ettiğim gibi; bugün ETO’na kayıtlı 10 bine yakın işletmenin yaklaşık yüzde 85’i kadar bir sayıda yeni işletme, 2004-2007 döneminde kurulmuştur. Bu bağlamda bir diğer ilginç nokta, bugün kayıtlı işletmelerin yarısı kadar bir sayının da son dört yıl içinde kapanmış olmasıdır. Sanki hızla işletme kuruyor ve aynı hızda kapatıyoruz.

Sanırım; Eskişehir ticareti (ve genelde ekonomisini) daha iyi anlamak için ticaret ve sanayi meslek odalarının kayıtları üzerinde ayrıntılı bilimsel çalışmalara ihtiyacımız var.