G ü r c a n   B a n g e r

“Artık Ucuz Değil”

20’nci yüzyılın son çeyreğinde gözlenen gıda fiyatlarının düşme süreci, 2005 yılına kadar devam etti. Son iki yılda genel anlamda tüm Dünyada gıda fiyatlarının yaklaşık yüzde 75 arttığı anlaşılıyor. Bu yılın mayıs ayında 200 dolar / ton civarında olan buğdayın fiyatı, eylül başlarında 400 dolara ulaşarak tarihî bir rekora imza attı. Henüz buğday fiyatı 1974’teki değerine ulaşmamış olsa da; istatistikler, bugünkü fiyatın son 25 yıllık ortalamanın iki katına ulaştığını gösteriyor.

Öyle anlaşılıyor ki; önümüzdeki dönemde gıda fiyatlarının artışındaki bu yönelim sürecek. Bunda; biyodizelin kullanımındaki artış kadar gıda talebinde oluşan yükselmenin de özel bir yeri var. Çin ve Hindistan gibi ülkelerde daha fazla işgücünün ekonomiye katılması ile birlikte ortalama gelirde bir yükselme oluştu. Bu da daha fazla gıda talebi ve devamında gıda tüketimi anlamına geliyor. Bu sürece (aktif işgücüne) yeni nüfus gruplarının katılması, gelirin artmasını ve fiyatların yükselmesi eğilimini destekleyecek.

Gıda fiyatlarındaki artış, (aynen küreselleşmenin yaptığı etkiler gibi) iki yönlü gelişmelere neden olacak. Fiyatların artış sürecinde gıda satan ülkelerin gelirleri artarken, bu ihtiyaçlarını ithalat ile karşılamak zorunda kalan ülkeler daha fazla ödeyerek zorlanacaklar. Dolayısıyla kendi tarımına özen göstermeyen, kayıtsızlık veya ihmallerle bu sektörün gelişmesinin önünde duran ülkelerde yeni ekonomik sorunlar oluşması ihtimali artıyor.

Gıda fiyatlarında son iki yılda ortaya çıkan bu eğilim, tarımsal politikaların gözden geçirilmesi ihtiyacını doğurabilir. Petrol ve su kaynaklarında olduğu gibi; gıda potansiyeli de önümüzdeki dönemin önemli stratejik konularından birisi olarak daha fazla gündeme gelecek. Bu bağlamda ulusal, bölgesel ve yerel düzeylerde tarımsal politika ve hedeflerin yenilenmesi ihtiyacı ortaya çıkıyor.

Çoğu zaman gıda üretimi deyince; öncelikle aklımıza tahıllar gelir. Ama yükselen fiyatlar sürecinde meyve ve sebze üretiminin de daha önemli olması bekleniyor. Diğer yandan Dünya et tüketiminin de hızla artmakta olduğu dikkate alınırsa; yeni dönem hayvancılığının da ciddi bir konu olarak önümüzde durduğu anlaşılır. Bir örnek vermek gerekirse; son 20-25 yılda Çin’de kişi başına yılda tüketilen et miktarı yaklaşık 2,5 kat arttı.

Konuya makro ekonomik göstergeler açısından bakıldığında da; ilginç öngörüler ortaya çıkıyor. Türkiye’nin son yıllarda enflasyonu düşürmek için özel bir çaba içinde olduğunu biliyoruz. Döviz kuru ve faiz politikalarının bu hedefe endekslendiğini bilmeyen kalmadı. Gıda fiyatlarının küresel anlamda yükselmeye devam etmesi, Türkiye gibi ülkelerin enflasyon hedefini olumsuz yönde etkiliyor. Bu konuda çalışma yapan kuruluşlar, Avrupa’da Türkiye ile birlikte Romanya ve Polonya’nın ciddi risklere maruz kalabileceğini ifade ediyorlar.

Gıda fiyatlarının yükselmesinde; artan talep yanında küresel ısınmanın tarımsal üretimi olumsuz etkileyen katkıları da var. Küresel ısınmaya bağlı kuraklığın, Türkiye gibi ülkelerde ekstra yükselme katkıları yapacağını tahmin etmek zor değil. Gıda fiyatlarının yükselmesi ve küresel ısınma etkileri ışığında; işlerin tam olarak ne yönde gelişeceğini ancak tahmin edebiliyoruz. Ama bu yeni küresel etkilerin, bir yandan yeni tehditler oluştururken, diğer yandan da yeni fırsatlar yarattığının farkında olmak gerekir. Yeni tarım politikaları, yoksul kırsal kesimlerin ortalama gelirinin artırılması için güzel imkânlar yaratabilir.