G ü r c a n   B a n g e r

Mühendislik ve Hukuk

Geçtiğimiz günlerde; mühendislik alanındaki aktif ilgisi ve bilgi birikimi ile tanıdığımız Günberk Demirkaya, bir sohbet içinde hukukun mühendislik alanlarında artan öneminden söz etti. Doğru ve haklı bir vurgulama idi. Mühendislik camiası, hukukun kendi iş alanlarında artan öneminin her geçen gün biraz daha bilincine varıyor. Artık mühendisler hukuksal, sosyal, kültürel ve insanî değerler açısından yeni profiller çizmeye başladılar. Diğer yandan iş güvenliği mühendisliği gibi yeni konular da mühendislik çalışma alanları arasında yer alıyor.

“Bizde böyle değil” itirazlarına rağmen artık mühendislerin çevre, doğal ve kültürel varlık ve özürlüler gibi konularda eskiye oranla çok daha duyarlı olduklarını görmemek mümkün değil. Karmaşıklaşan toplum içi ilişkiler yanda gelişen küresel bağlantılar hukukun önemini göz önüne çıkardı. Mühendislerin eğitiminde görev alan akademik ve tüzel birimler de bunu kendi çalışma konularına yansıtmaya baladılar.

20’nci yüzyılın son çeyreğinde hızlanan değişim süreci ile birlikte insan yaşamında yer alan kavram ve kurumlarda ciddi değişimler gerçekleşti. İnsanlar; ihtiyaçlarını keşfetmeye, ihtiyaçları doğrultusunda taleplerini sıralamaya, beklenti ve isteklerini yaşamının içine yerleştirmeye yöneldi. Bu anlayış bir bakıma yaratıcılık diye tanımlanan süreci demokratikleştirdi. Paralel bir anlayış içinde; günümüz insanının mühendislik eğitimine yönelik talep ve beklentileri değişti ve çeşitlendi. Şimdi mühendisliğin gerekleri önceki dönemlere göre çok farklı.

Artık mühendislikten; bilimsel verilerin ışığında matematiksel prensipleri kullanma ve tecrübe ile zenginleştirmenin ötesinde bir performans beklenmekte. Eğitim sürecinde edinilen bilgi ve emeğin salt meslekî tecrübe ile zenginleşmesi yerine işe hâkimiyetten farklı yeni disiplinlerin katkısı aranmakta.

Genel yaklaşım içinde değerlendirildiğinde; kişiler veya kurumlar arası iletişim ve bu amaçla kullanılan araçlar, yetki ve sorumluluk paylaşımı, kaynakların etkin ve verimli kullanımı, iş tanımı, zaman kullanımı, sözleşme prensip ve modelleri, yeni projecilik yöntemleri, sözleşmelerinin yönetim esasları, alt sözleşmeler, maliyet kontrolü, risk analizi, risklerin dağılımına ilişkin bağlayıcı unsurlar, proje sürecinde beliren çelişkiler, çelişkileri giderme yöntemleri, uzlaşmazlıklara yönelik çözüm önerileri, sektör bazında yasal çerçeve, iş süreçlerinde uyum gibi konular mühendislerin çeşitli vesilelerle karşılaştıkları bugünün sorunları arasında yer almakta.

Örneğin; inşaat yönetim ve uygulamasında, ticaret sözleşmeleri karşılıklı hak ve sorumlulukları belirleyen nitelikleriyle, mühendislerin uzağında tutulamayacağından; hukukî donanıma ilişkin temel bilgilerin mühendislik eğitimine dâhil edilmesinin yerinde olacağı düşünülmekte.

Yürürlükteki Kamu İhale Kanunu’nun karmaşık mevzuatı bile hukuk bilgisinin gereğinin ilk göstergesi sayılabilir. Rekabetin ulusal sınırları aşması ile küreselleşmenin uzantısında kurumsallaşan hakemlik (tahkim) müessesinin giderek daha fazla konuşlanması durumunda, uyuşmazlıkların çözümünde tek ve temel ölçü taraflar arasında yapılmış sözleşmelerin koşulları olacağından, mühendislikte hukuk bilgisine duyulan ihtiyaç vazgeçilmezler arasında sayılabilir.

Hukuk; yaptırım gerektiren kuram ve kavramlarıyla mühendislikten farklı bir disiplindir. Yaşamda edindiğimiz matematiksel mantığın işleyişinden farklıdır. İlk etapta seçmeli veya lisansüstü program olarak, ikinci etapta ise zorunlu dersler içine hukuk derslerinin girmesi mühendislik eğitimine güç katacaktır. Gerçekleştirmede güçlük yaşanması durumunda, mühendislerin tüzel haklarının korunması alanlarında görev yapan meslek odalarının, hukuku konu alan sertifika programlarıyla katkı koyması gündeme gelebilir.