G ü r c a n   B a n g e r

2008'e Bakış

2008 yılı ekonomik tahminleriyle ilgili raporlar peşpeşe yayınlanmaya başladı. Ama bugün değineceğim iki rapora el atmadan önce; Japon kredi derecelendirme kuruluşu JCR’ın Türkiye ekonomisi ile ilgili bir belirlemesinden söz etmek istiyorum. JCR, Türkiye’nin yerel para cinsinden kredi notu görünümünü pozitif’ten durağana indirdi. Yabancı para cinsinden uzun vadeli kredi notu görünümünü ise durağan olarak teyit etti. Bu revizyonun nedeni olarak; yüksek cari işlemler açığının (kısaca cari açığın) finansmanı için yabancı sermaye ihtiyacını, zayıf iç talebi ve Kuzey Irak’a yapılan operasyonları gösterdi. Kuzey Irak konusunu bir yana koyarsak; diğer iki makro ekonomik unsurun 2008’le ilgili öngörüler açısından önemi var.

Bir uluslararası yatırım bankası olan Lehman Brothers, “Gelişmekte Olan Piyasalar Stratejileri Raporu 2008” isimli çalışmasında yeni yılda dünya genelinde bir ekonomik yavaşlama öngörüldüğünü ifade ediyor.  Bu durumun 2009’da da süreceği tahmin ediliyor. Dünya ekonomisindeki büyümenin 2007’de yüzde 2,6 olduğunu ve oranın 2008’de yüzde 1,9’a düşeceği belirtiliyor.

Lehman Brothers raporunda 2008’deki küresel ekonomik yavaşlamanın pek çok unsuru ve etkisi olacağından söz ediliyor. Yavaşlamadan etkilenecek unsurlar arasında emtia fiyatları, küresel reel faiz oranları, sektörlerde risk yayılımları ve küresel sermaye akışları olacağı tahmin ediliyor. Sermaye akışının etkileneceği fikrinin, pek çok kaynak tarafından 2008’de bir küresel likidite sıkıntısı olacağı düşüncesi ile çakıştığına dikkat çekmek isterim.

Büyümesini yüksek faiz – düşük kur üzerine kurgulamış ve cari açığı daha fazla yabancı sermaye çekerek düşürme düşüncesinde olan Türkiye açısından bu durumun bir risk oluşturduğu kendiliğinden ortaya çıkıyor. Bir finansal krizden söz etmesek bile; 2008’de yabancı kaynak girişi sağlamak, önceki yıllara göre daha kolay olmayacak gibi görünüyor.

Dünyanın önemli denetim, danışmanlık ve araştırma kuruluşlarından birisi olan Deloitte’un Aralık 2007 tarihli “Ekonomik Görünüm 2007” raporunda dikkat çekilen bir noktayı aktarmak istiyorum. Rapor, “para politikası tarafında, Para Kurulu’nun faiz indirimlerine erken başlayarak ciddi risk alındığını” ifade ediyor. Benzer bir havayı Lehman Brothers raporu da yansıtıyor. Bu raporda; Türkiye’de enflasyon konusunda bir belirsizlik varken ve hedef tutturulamamış iken Merkez Bankası’nın uygulanan para politikasında gevşetme çalışmaları içinde olmasının risk oluşturduğu ifade ediliyor. Ekonomide yaşanan istikrar görüntüsünün faiz indirimleri yönünde baskı oluşturduğunu, fakat bu durumda enflasyonun daha yüksek çıkacağını belirtiyor.

Deloitte raporunda dikkatimi çeken unsurlardan bir diğeri şu oldu: “IMF ile halen üzerinde çalışılmakta olan mali önlemler paketiyle birlikte bir yapısal reform takviminin bir önce açıklanmasının” yararlı olacağı ifade ediliyor.

Bir ekonomik programın başarısının, makro göstergelerde iyileşme kadar (özel olarak) istihdamın artırılması, adil gelir dağılımının sağlanması ve yoksul halkın yaşam koşullarının iyileştirilmesine bağlı olduğunu sıklıkla ifade ediyorum. Hükümet, özellikle iş dünyasının bazı sıkıntılarını çözmeye yönelik bir paket hakkında söz vermişti. Bu konuda çalışmaların son aşamaya geldiği ifade edilmesine rağmen (tür veya artırım olarak) yeni vergiler ve elektrik zammı biraz kuşku yarattı.

Dünya Gazetesi’nin Ocak-Kasım 2007 dilimine göz atarak yaptığı bir hesaplama ile bitireyim. Bu çalışmaya göre bir kişiye istihdam yaratmak için yapılması gereken yatırım son 4 yılda yüzde 56 artmış. Bu gerçek, işveren üzerindeki istihdam maliyetlerinin düşürülmesi ve daha fazla insanın ekonomiye dâhil edilmesi fikri ile çakışmıyor. İş dünyası, ister istemez söylenenler ve yapılanlar arasında bir tutarsızlık kuşkusuna düşmeye devam ediyor.