G ü r c a n   B a n g e r

Kar ve Çevre

Eskişehir, yılın ilk ciddi karını görmek için yeni yılı beklemek zorunda kaldı. Kışı ortaladığımız şu günlerin devamında ne kadar yağış alacağımızı birlikte göreceğiz. Yakın zamanlarda gün ışığında Kütahya’ya doğru seyahat edenler, Porsuk Barajı’nın düşük su seviyesini görmüş olmalılar. Baraj haznesinin durumu, küresel ısınma nedeniyle oluştuğu düşünen yağış kıtlığının ve kuraklığın ciddiyetini ortaya koyuyor.

Küresel iklim değişikliğinin, Dünyanın pek çok bölgesindeki canlı yaşam için ciddi bir tehdit olduğundan kimsenin kuşkusu kalmadı. Bilim insanları; çevre kirlenmesi, doğanın bozulması ve küresel ısınma konusunda önemli ve tekrarlı uyarmalar yapmalarına rağmen bugüne kadar yeterli önlem alınmadı. ‘Ateş düştüğü yeri yakar’ misali, tehdit kapıya dayandığında devletler ve yerel yönetimler, bu yeni durumu zoraki olarak öğrenmeye başladılar.

Dünya ekosistemi adı verilen doğal yaşam çevresi, her geçen gün biraz daha zorlanmaya başladı. Bu durum, alışkın olduğumuz felaket senaryolarının ve komplo teorilerinin ötesine geçerek hepimizin günlük yaşamını artan ölçüde tehdit etmeye başladı.

Bir yazar, madencilerin grizu adı verilen maden ocağı gazının anlaşılması için ocağa indirilen kanaryaları hatırlatıyor. Ocakta gaz miktarı arttığında kuşların durumunda kötüleşme olunca, madenciler önlem alma veya ocağı boşaltma ihtiyacı içinde olurlarmış. Günümüzde Dünyanın veya ülkemizin herhangi bir noktasına baktığımızda, doğal çevrenin kanaryalar gibi bize yaşamsal (daha doğrusu ölümcül) işaretler verdiklerini görüyoruz. İşte; giderek yok olan göllerimiz, kuruyan nehirlerimiz, kaybolan canlı çeşitliliği, kirlenen yeraltı suları… Bunlara daha pek çok yakın ve sıcak örneği eklemek mümkün.

Hiç kuşkusuz; küresel ölçekteki iklim değişikliğine bağlı sorunları çözebilmek için küresel işbirlikleri gerekli. Bu da ülkelerin ve küresel tekellerin ‘her ne pahasına kâr’ amaçlı çıkarları nedeniyle pek kolay olmuyor. Ama ulusal ve yerel çevremize baktığımızda da pek farklı bir manzara görmüyoruz. Ne su ne hava ne de toprak konusunda ciddi politika ve planlarımız yok. Tehdidin kapımızı zorlamasını bekliyoruz adeta. Gerek devlet gerekse özel şirketler hâlâ ‘-mış’ gibi yapmaya devam ediyorlar. Sivil toplumun gücü ise henüz yeterli düzeyde değil. Bir zamanlar yükselen sosyal dalga gibi görünen doğal yaşam ve çevre hareketi eski canlılığını kaybetmiş görünüyor. Hâlbuki bu alanda sivil hareketi kitlesel ölçeğe taşımamız ve küresel yeşil hareketlere eklemlememiz gereken bir dönemi yaşıyoruz.

Küresel ilkim değişikliği sorununun ardında küresel düzeyde değişik sıkıntılar var. Bunların başında gelişmiş devletlerin kendi endüstri ve tüketim anlayışlarını değiştirmemek yer alıyor. İklim değişikliğinin yarattığı tehlikeli sonuçlar ve ciddi tehdit ihtimallerinden kurtulmak için yapmamız gerekenlerin başında enerji tüketim yaklaşımlarının değiştirilmesi geliyor. Bu alanda yeni teknolojilere ve sosyal yaklaşımlara yatırım yapmak gerekiyor. Doğrusu; çok kolay olmadığını düşünüyorum. Bana tam bir çözüm gibi görünmese de; başta ABD olmak üzere bazı devletlerin Kyoto Protokolü’ne karşı duruşları bile bu konuda zaten yeterli veriyi sağlıyor.

Kendi ulusal ve yerel açılarımızdan baktığımızda; doğal yaşam ve çevre sorunları, bir yönetim sorunu olarak görünüyor. Pek çok ulusal ve yerel yönetici veya kuruluş, bu konunun ciddiyetini ve önemini yeterince kavramış değil. Özellikle kentlerimizde yeni kullanılabilir su kaynaklarının üretilmesine, su kirlenmesinin önlenmesine, yeşil ortamın zenginleştirilmesine ve genel anlamda canlı yaşam bilincinin artırılmasına gerekli değeri vermeyen yöneticilerle alınabilecek yol ancak bu kadar. Bugün bozulan çevre, canlı yaşamını tehdit eden ilk sıradaki sorunlardan birisidir. Ama öyle anlaşılıyor ki; kendi hırs, rant beklentileri, çıkar hevesleri veya sadece aymazlıkları nedeniyle bu sorunu görmekte zorlananlarımız var.